Quẻ chủ, quẻ biến: bắt đầu từ sáu hào

Đếm từ dưới lên, không từ trên xuống

Hào dương được biểu diễn bằng một nét liền; hào âm bằng một nét đứt. Khi dựng quẻ sáu hào, vị trí thấp nhất là hào thứ nhất (sơ hào), rồi đếm dần lên đến hào thứ sáu (thượng hào) ở trên cùng. Đảo chiều đếm sẽ làm đổi vị trí hào đang xét.

Tám quẻ ba hào là Càn, Đoài, Ly, Chấn, Tốn, Khảm, Cấn và Khôn. Trong cách gọi hình tượng quen thuộc, chúng lần lượt gắn với trời, đầm, lửa, sấm, gió, nước, núi và đất. Những tên gọi này thuộc ngôn ngữ biểu tượng của Kinh Dịch.

Thượng quái và hạ quái làm thành quẻ

Ba hào ở dưới tạo hạ quái; ba hào ở trên tạo thượng quái. Vì mỗi phần có tám khả năng, cách ghép tạo thành sáu mươi tư tổ hợp. Vị trí trên và dưới có ý nghĩa: đổi chỗ hai phần có thể tạo một quẻ khác.

Khi ghi chép, nên ghi cả tên thượng quái, hạ quái và tên đầy đủ của quẻ. Cách này giúp đối chiếu lại hình mà không chỉ dựa vào một biểu tượng nhỏ hoặc tên rút gọn.

Quẻ chủ và quẻ biến liên hệ qua hào động

Quẻ chủ là cấu trúc ban đầu được lập theo phương pháp đã chọn. Với trường hợp một hào động, hào đó đổi tính chất: nét liền thành nét đứt hoặc nét đứt thành nét liền. Năm hào còn lại giữ nguyên. Cấu trúc sau khi đổi được gọi là quẻ biến.

Không nên gọi quẻ chủ là nửa đầu cuộc đời và quẻ biến là nửa sau cuộc đời chỉ từ tên gọi. Muốn đưa ra cách diễn giải như vậy phải có phương pháp và căn cứ riêng; phép đổi một nét tự nó không chứa kết luận ấy.

Ví dụ: Thuần Càn đổi hào đầu

Đây là ví dụ cấu trúc, không phải quẻ của một người. Thuần Càn có sáu hào dương. Nếu hào thứ nhất, tức nét thấp nhất, là hào động thì chỉ nét này đổi sang âm. Ba hào trên vẫn là Càn; ba hào dưới trở thành Tốn. Quẻ biến là Thiên Phong Cấu.

Bạn có thể kiểm tra bằng cách vẽ hai cột sáu nét cạnh nhau, đánh số từ dưới lên và chỉ đổi nét số một. Bài tập này kiểm tra việc đọc hình và đổi hào, không nhằm suy ra chuyện tình cảm, công việc hay thời điểm một sự kiện.

Dựng đúng quẻ là bước đầu, chưa phải lời giải

Sau phần cấu trúc còn có câu hỏi, cách lập quẻ, thời điểm, điều kiện xét và nguồn diễn giải. Tên quẻ hoặc một câu tóm tắt ý nghĩa không thay được toàn bộ phần đó. Một bản đọc có trách nhiệm cần tách đâu là dữ kiện của phép lập quẻ, đâu là cách hiểu.

Nếu đang tiếp tục hỏi về cùng một sự việc, việc giữ nguyên quẻ và bối cảnh giúp cuộc trao đổi có mạch. Còn khi bắt đầu sự việc khác, cần nói rõ đó là câu hỏi mới. Thay quẻ nhiều lần chỉ để tìm một lời thuận ý không giúp làm rõ câu hỏi ban đầu.

Từ ngữ trong bài